Küresel Tehlike 'Mega El Nino' Kapıda! Türkiye İçin Şiddetli Yağış Uyarısı / Prof. Dr. Doğan Yaşar

İklim Bilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar Aydınlık’a Açıkladı: Küresel Tehlike 'Mega El Nino' Kapıda! Türkiye İçin Şiddetli Yağış Uyarısı

İklim Bilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, Türkiye’yi bekleyen küresel iklim tehlikesine ilişkin gazetemize önemli değerlendirmeler yaptı. En son 1877 yılında görülen 'Mega El Nino' sürecinin başladığını vurgulayan Yaşar, ekim ayı sonundan itibaren yurt genelinde şiddetli yağışların görüleceğini bildirdi

Küresel iklim dalgalanmaları ve okyanuslardaki ısınma Türkiye’yi doğrudan etkisi altına almaya hazırlanıyor. İklim Bilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, önümüzdeki kış dönemi öncesinde Türkiye genelinde yaşanacak iklim değişikliklerini Aydınlık’a değerlendirdi. Okyanus su sıcaklıklarının ortalamaların 2 derece üzerine çıkmasıyla tetiklenen ve yeryüzünde en son 1877 yılında kaydedilen 'Mega El Nino' sürecine girildiğini belirten Prof. Dr. Yaşar, ekim 2026 sonu itibarıyla yurt genelinde çok şiddetli yağışların başlayacağını vurguladı.

2026 YILINDA İKLİM ORTALAMALARI NASIL SEYRETTİ?

Aydınlık: Doğan hocam, önümüzdeki kış ayında Türkiye'yi bekleyen gelişmeler nelerdir? Geçen yaz dönemini iklim ortalamaları açısından nasıl değerlendiriyorsunuz?

Prof. Dr. Doğan Yaşar: 2026 yılı başladığında özellikle şubat ayı çok sıcak geçti. Bu sıcaklığın ardından ülke genelinde verimli yağışlar almaya başladık ve mayıs ayına geldiğimizde Türkiye yağış ortalamalarını henüz ilk 4-5 aylık süreçte yakaladık. Nisan ve mayıs ayları ortalamaların 1,4 derece altında, oldukça serin geçti. Ancak haziran, temmuz ve ağustos aylarında sıcaklıklar ortalamaların üzerine çıktı. Temmuz ayına kadar son 15 yılın en serin yazlarından biri yaşansa da ağustos ve eylül aylarında sıcaklıklar ciddi şekilde uzadı.

'MEGA EL NINO' NEDİR VE DÜNYAYI NASIL ETKİLEYECEK?

Aydınlık: Eylül ayında devam eden bu sıcaklıkların nedeni nedir? 'Mega El Nino' sürecinin ayrıntıları nelerdir?

Prof. Dr. Doğan Yaşar: Bu durumun temel nedeni okyanustaki suların ısınmasıyla tetiklenen 'Mega El Nino' olayıdır. Okyanus su sıcaklığının 1 dereceye kadar artmasına normal El Nino, 1 ile 2 derece arasında artmasına Süper El Nino, 2 derecenin üzerine çıkmasına ise Mega El Nino diyoruz. Temmuz ayında su sıcaklığı artışı 2,1 dereceye ulaştı. Dünyada Mega El Nino en son 1877 yılında yaşandı. O dönemde bugünkü gibi gelişmiş meteoroloji istasyonları olmadığı için küresel etkileri tam ölçülemedi ancak Çin ve Hindistan’da çok büyük kuraklıklar yaşandığı biliniyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü, bu yıl Mega El Nino gerçekleşme olasılığını yüzde 80-90 olarak açıkladı. Ekim ayının sonundan itibaren ciddi yağışlar bekliyoruz. Ekim, kasım ve aralık aylarında Türkiye ortalamaların çok üzerinde yağış alacak. Mega El Nino genel olarak ılık bir kış anlamına gelse de arada çok sert soğuklar ve kar yağışları da getirebilir. Genel beklentim, nisan ayına kadar sürecek ılık ve bol yağışlı bir kış geçireceğimiz yönündedir.

TARİHTEN DERSLER: TAMBORA VE 1875 KIŞSIZ YILI

Aydınlık: Mega El Nino dönemlerinde insanlığı bekleyen ana unsurlar nelerdir? Tarihte benzer süreçlerde neler yaşandı?

Prof. Dr. Doğan Yaşar: İklim tarihinde aşırı uçlar mevcuttur. Örneğin 1816 yılında Tambora Yanardağı'nın patlamasının ardından yeryüzünde yaz yaşanmadı, tüm yıl kış olarak geçti. Tarım yapılamadığı ve büyük kuraklık yaşandığı için bu dönem Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik olarak ağır darbe aldığı süreçlerden biridir. 1875 yılına gelindiğinde ise Mega El Nino öncesinde kış yaşanmadı.

Mega El Nino esasen sıcaklık artışı demektir. Bu kış Avrupa ve Türkiye’de sıcaklıklar ortalamanın bir tık üzerinde seyredecek. Fakat en büyük tehlike aşırı yağışlar ve ani sıcaklık dalgalanmalarıdır. İlk defa bu kadar gelişmiş ölçüm sistemleriyle Mega El Nino’yu gözlemleyeceğiz; dünyanın neresine ne şiddette vuracağını, nerelerde aşırı yağış veya kuraklık yapacağını hep birlikte göreceğiz. 2023 yılındaki Süper El Nino döneminde Türkiye’de yağışlar yüzde 13 arttı, Avrupa’yı sel götürdü. Mega El Nino’da bu oranlar daha yüksek olacaktır.

'SUYU BİLİMLE VE KAMUCU BİR ANLAYIŞLA YÖNETMELİYİZ'

Aydınlık: Küresel iklim krizine ve beklenen şiddetli yağışlara karşı ülke olarak nasıl önlemler almalıyız?

Prof. Dr. Doğan Yaşar: Bu süreçte yetkililerin ve devletin iklim tehlikesine karşı acil önlem alması gerekiyor. Asıl yapmamız gereken şey suyu planlı, bilimsel ve kamucu yöntemlerle yönetmektir. Mevsimler sürekli değişecektir ancak bizim artık suyu bilincinde olarak kullanmamız şarttır. Özellikle yeraltı sularımızı korumamız ve planlı kullanmamız hayati önem taşıyor. Ekim ayı sonundan itibaren başlayacak şiddetli yağışlara karşı tüm kentlerimizin ve tarım alanlarımızın altyapı olarak derhal hazır hale getirilmesi gerekmektedir.

* * * * * * * * * * * * *

Kaynak: https://www.aydinlik.com.tr/haber/mega-el-nino-nedir-turkiyeyi-nasil-etkileyecek-prof-dr-dogan-yasar-siddetli-yagis-uyarisi-590392

* * * * * * * * * * * * *

Prof. Dr. Doğan Yaşar anlattı: Kuraklık saati doluyor / Z. RUHSAR ŞENOĞLU

 Prof. Dr. Doğan Yaşar anlattı: Kuraklık saati doluyor / Z. RUHSAR ŞENOĞLU

KAYNAK: https://www.aydinlik.com.tr/haber/prof-dr-dogan-yasar-anlatti-kuraklik-saati-doluyor-561849

Prof. Dr. Doğan Yaşar, kuraklığın 2020’de görünür olduğunu ancak tüm uyarılara karşın önlem alınmadığını söyledi. 2026’da yağışların bol olacağını ancak bunun ‘su sorunu çözülüyor’ anlamına gelmediğini bildirdi. Ülkemizde suyun ‘çarçur edildiğini’ belirtti.

Yeni yılda hepimizi kaygılandıran sorunlarımızdan biri tükenen sularımız. 2026 bize ne vaat ediyor? Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar’a sorduk. Artık bol yağış olacağı müjdesini verdi ama bunun ‘su sorunu bitti’ anlamına gelmediğini söyledi. Zira aradığımız, ‘haftada kaç kez duş alabileceğiz’ sorusunun yanıtı değil, 60 yılda üç katına çıkan nüfusu besleyecek tarım üretimini sürdürebilmek. Konuya bu açıdan yaklaşınca susuzluk kadar hatta belki daha da önemli olan kirliliğe acilen çözüm üretmek gerekiyor.

Prof. Dr. Doğan Yaşar sorularımızı yanıtladı, çözümleri anlattı.

DÜNYA ÖNLEMİNİ ALDI

- Su sorununda geldiğimiz boyut nedir? 2026’da çözüm gözüküyor mu?

2020’de İzmir Belediye Başkanı ile görüşüp dedim ki kuraklık geliyor, suda B ve C planlarını yapalım. O zaman Tahtalı Barajı yüzde 75 doluydu. Bütün dünyanın beklediği bir olaydı bu. Amerika’da çim dikmek, Fransa’da yüzme havuzlarının doldurulması, İspanya’da çok su isteyen elma gibi ağaçların sulanması yasaklandı. Kuraklık saati bütün dünyada doluyor, hazırlıklar yapılıyor.

1960’lı yıllarda dünya nüfusu 3 milyarken şu anda 8,2 milyar. Olağanüstü bir artış. Rüzgar türbünleri dışındaki bütün enerji sistemleri, güneş dahil her şey suyla çalışır. Yani susuz hiçbir şey olmuyor ve artık dünyada su kullanına çok ciddi kurallar, geniş sınırlamalar getirildi.

DAMLAMA SULAMAYLA YÜZDE 65 TASARRUF

Örneğin barajlardaki su artık kapalı ortamlarda sulama noktasına getiriliyor ve tarlalara damlamayla veriliyor. Böylece yüzde 65 gibi bir su tasarrufu elde ediliyor. Muhteşem ötesi bir tasarruf! Dünya buna geçti. Hatta dünya şu anda yapay zekâya geçiyor sulamada: artık toprağın nemine göre, ne kadar gerekiyorsa o kadar su verilmeye başlandı.

SU ALTYAPISINI YENİLEMELİYİZ

- Neler yapılması gerekiyor?

Türkiye’de suyu barajlardan maalesef sulama kanallarıyla getiriyoruz. 60’lı yıllarda yapılan sulama kanalları, çatlak patlak. Barajlardan verdiğiniz suyun yüzde 55’i yolda gidiyor zaten.

Mesela ABD’de Kamala Harris, 2020 Nisan ayında başkan yardımcısıyken, dedi ki bu yıl su altyapısına 111 milyar dolar para ayırdım. ABD, suyunun yüzde 40’ını tarımda kullanılıyor, biz yüzde 75’ini tarımda kullanıyoruz. Aynı Kamala Harris, görevden ayrılmadan önce şehirlerin su altyapıları için de 30 milyar dolar ayırdı.

Altyapıların değişmesi şart çünkü bizde gerçekten kayıp-kaçak oranı çok fazla. İzmir’de 2000’li yıllarda kayıp kaçak yüzde 60’tı, yani 100 litre su veriyorsunuz sisteme, bunun 60 litresi yolda kayboluyordu. Patlağı çatlağı düzelttiler 2020’de biraz. Şimdi İZSU sayfasında yüzde 25 diye açıklansa da kayıp kaçak yüzde 40’lara düştü ama orada kaldı. Bir plan yapıp her yıl belirli bir alanın borularını değiştirmek lazım.

Örneğin 400 milyon metreküplük Gördes Barajı çatlak. 700 milyon metreküplük devasa Melen Barajı’nın da gövdesi çatlak, su tutamıyor. İstanbul’da barajların dolluk oranı bugünlerde yüzde 17 dolayında. Orada da çanlar çalıyor.

TARIMDA GRİ SU KULLANALIM

İkinci yapmamız gereken, tarımın gri su dediğimiz arıtma suyuyla yapılması. Dünya artık böyle yapıyor.

Örneğin Çiğli Arıtma Tesisi’nden günde yaklaşık 600 bin metreküp su çıkıyor. İzmir’in bütün pis suları orada arıtılıyor. Eğer biz bu suyu Gediz Ovası’na verebilsek, oradaki bütün kuyuları korumuş oluruz.

- Kuyu sulu kullanımı ne kadar sürdürülebilir? Sonuçları ne olur?

Yeraltı suları dünyada rezerv olarak saklanıyor. Çünkü dünyada zaman zaman çok müthiş kuraklık dönemleri olur. 70’li yıllar, 92 yılı, 2007-2008 yılları çok kuraktır. Her 15 yılda bir, 20 yılda bir zaten kuraklık gelir. Bu doğal bir şey. Ama bir de tahmin dışı gelişmeler olur. Çok büyük bir volkan patlaması olduğu zaman dünyamız soğur ve yağışlar bir anda düşer.

Mesela 91 yılında Filipinler’de Pinatubo yanardağı patladı. Son 130 yılın en büyük patlamasıydı. Bir anda hava sıcaklığı 0.5 derece düştü. Çok ciddi bir düşüş bu. Ardından damla düşmedi ve bizim bütün barajlarımız boşaldı. O zaman biz ilk defa Bulgaristan’dan elektrik satın aldık. Rahmetli Levent Kırca’nın İSKİ skeçleri o tarihlerde, 91-92’dedir.

Pinotubo yanardağından 50-60 kat daha büyük yanardağlar var. Onlar patlarsa 5-6 yıl ‘nükleer kış’ dediğimiz, hiç yağmayacak dönemlere girebiliriz. Yeraltı suları böyle dönemler için korunur, kullanılmaz.

KÜÇÜK MENDERES HAVZASI’NDA OBRUKLAR BAŞLADI

Küçük Menderes Havzası’nda yağışlarla yeraltına yılda yaklaşık 750 milyon metreküp su girişi vardır. Ama biz uzun yıllardan beri havzadan yılda 1 milyar 150 milyon metreküp su çekmeye başladık. Yavaş yavaş daha derinlere, daha derinlere indik. Küçük Menderes Havzası’ndaki suyu bitirdik ve artık şu anda obruklar başladı.

KONYA OVASI NASIL OBRUK OVASI OLDU?

- Obruk oluşumunun tehlikeleri nedir?

Bugün Türkiye’de yaklaşık 16 ilde obruk var, şehirlerin altı boşalıyor. Yanlış tarım ürün desenleri yüzünden. Orta Anadolu’da suyun yüzde 80’ini yer altından çektikleri için her yerde obruklar oluştu ve doğru bir kararla 2024 yılında Tarım Bakanlığı mısır üretimini yasakladı. Çünkü mısır çok su isteyen bir bitki. Elma, armut gibi çok su isteyen bitkilerin de ağaçların da yasaklanmasını bekliyorum. İspanya’da 2023 yılında yasakladılar, yalnızca kurumayacak kadar su veriyorlar. Bırakın bir sene de elma armut yemeyelim, sorun değil.

Yanlış su kullanımından dolayı göller bölgesini çöller bölgesini çevirdik. Konya Ovası oldu Obruk Ovası. Konya Ovası buğday depomuzken, bir anda şeker pancarına açtılar. Şeker pancarı, buğdaya göre altı kat daha fazla su isteyen bir bitki ve Konya Ovası Türkiye’nin en az, yılda yaklaşık 410 kilogram gibi çok düşük bir yağış alan bir bölgesi. Baraj da olmuyor çünkü zaten çok düz bir alan o bölge.

Önce 100 metre derindeki birinci akiferi (yeraltı su tabakası) bitirdiler, sonra 200 metredeki ikinci akiferi bitirdiler, 300 metredeki üçüncü akiferi de bitirdiler. Alttan tuz gülünün tuzlu suları girmeye başladı akiferlere ve su tuzlanınca bir anda bütün tarım alanları devre dışı kaldı.

UZMANI HİDROLOGDUR JEOLOJİ MÜHENDİSİDİR

Türkiye’de büyük bir yanlış yapılıyor. Su demek, su bilimcisi demektir, hidrojeolog demektir, jeoloji mühendisi demektir. Ama belediyenin çoğunda hidrojeolog da yok, jeoloji mühendisi de yok. İzmir’de yok mesela.

2020 yılında İzmir Belediyesine mektup yazıp suda B ve C planları yapılsın dediğim zaman su kesintisi de başlatılsın demiştim. Yeraltına sürekli suyu çekip çekip 7-24 su vereceğim diye mücadele edeceğine günde 5 saat verirsin suyu. O yeralt suyu rezerv olarak kalmalı.

Yer altından suyu 1000 metreden de çekersin, 1500 metreden de. Ama derine indikçe hem ağır metal çekersin, hem müthiş bir enerji harcarsın. Olağanüstü bir enerji harcamaya gerek de yok.

Hidrojeologlar devreye girsin artık. Bütün bunların hesabı yapılsın ve nerelere yeraltı barajları yapılabileceği planlansın. Oşinograflar ve hidrojeologlar, biyologlar ve kimya mühendisleri bu planlamanın içinde olmalıdır.

- Çok teşekkür ederiz.

2026’da ne yapılmalı?

“Tarım Bakanı olsam, ilk yapacağım iş, bütün barajlardan suyu tarım alanlarına kapalı ortamda getirmek olur. Bu işe Batı Anadolu’dan başlarım çünkü Batı Anadolu, dünyanın da önemli tarım merkezlerini barındıran yer. Küçük Menderes, Büyük Menderes, Gediz, Ergene, buralardan başlarım.

“Sanayinin kullandığı suların arıtılmadan kanallara, denizlere verilmesine ağır cezalar getiririm. İngiltere’de cezası 5 milyon avro, bizde 1 milyon lira. Biz denizlerimizi, sularımızı fosseptik olarak kullanıyoruz maalesef.

“Olası yerler neredeyse oraları belirleyip yeraltı barajları yaparım.

“Şehirlerdeki yağmur sularını, olabildiğince barajlara ya da yeraltı barajları yapıp onlara basarım. Yüzde beşini bile basabilsek su sorunu çekmeyiz.”

İzmir Belediyesi nereyi yönettiğini bilmiyor

- Çözümler belli, neden uygulanmıyor, engel ne? Bilinçsizlik, cehalet mi?

2020 yılında dilimizde tüy bitti kuraklık geliyor diye. Barajlar yüzde 75 dolu dediler, dinlemediler. Benim doktora konum, 18 bin yılın iklimsel değişikliklerdi. İnanmasan bile tedbirini al, kuraklık olmazsa bırak su rezerv olarak kalsın.

İzmir tarımda dünya liderlerindendir. Belediye bilmiyor. Gerçekten İzmir Büyükşehir Belediyesi, nasıl bir yeri yönettiğini bilmiyor. Türkiye’nin kışlık sebzesinin yüzde 60-70’ini İzmir yetiştirir. Su o kadar önemli İzmir’de. Kullanma suyunda kesintinin hiçbir önemi yok. Üç günde bir duş al, sorun değil. Ama sen eğer ürüne suyu zamanında vermezsen ürünü yakarsın. Kıtlık başlar. Susuzluk, Türkiye’nin gıda üretimini de tehdit eden bir noktaya gelmiş durumda.

 Suyun bittiği gün devlet biter

Dünyada yeraltı suları kullanırken o bölgeye ne kadar yağmur düştüğü, bunun ne kadarının aşağıya indiği hesaplanır. Diyelim hesap 750 milyon metreküp çıktı, orada siz en fazla 750 milyon metreküp su çekebilirsiniz. Daha fazlasını çekemiyorsunuz çünkü o su devlete ve çok kurak yıllara ait. Çünkü su varsa devlet var. Suyun bittiği gün devlet biter.

Dünyadaki bütün savaşlar ama bütün savaşlar, yazılı tarihe geçtiğimiz Gılgamış’tan bugüne 4 bin 700 yıl geçmiş, o günden bugüne 15 bin savaş vardır ve bu savaşların yüzde 99,9’unun çıkış nedeni kuraklıktır, sudur. Son yüzyılda enerji eklendi buna. Şimdi yeniden dile getirilmeye başlandı: artık savaşlar sudan çıkacaktır. 50 yıla kadar enerji savaşı biter çünkü artık teknoloji süper. Çok güzel enerji kaynakları var ama depolama sorunu var, akü sorunu var. Bunu da yakında geliştirirler. 50-60 yıl içinde herkesin evinin üstünde küçük bir rüzgar, küçük bir güneş paneli ile bu işler yapılacak artık.

Enerjide teknoloji bu ama suyun başka bir alternatif yok.

- Teknoloji suda hiç umut vadetmiyor mu?

Diyorlar ki deniz suyu kullanalım. Arıtma suyu varken deniz suyunu neden kullanıyorsun? Deniz suyunda müthiş tuz var, bütün ekosistemi çökertirsin. Çok çok büyük kurak yıllarında çekebilirsiniz deniz suyunu. Arıtılmış deniz suyu pilot işletmelerde, küçük bir alanda uygulanabilir. Ama şu anda ona hiç ihtiyacımız yok.

Türkiye’de uzak ara en pahalı suyu biz İzmirliler kullanıyoruz. Çok ciddi faturalar ödüyoruz. Yeraltından suyu çekmek için müthiş bir enerji harcıyoruz. İzmir suyunun yüzde 30’u gibi ciddi bir kısmı Manisa’nın altından karşılanıyor. Günde yaklaşık 220 bin metreküp su çekiyoruz maalesef. Göl Marmara 2023’te tamamen kuruldu.

Kirlilik suyu, toprağı, tarımı bitiriyor

- Su sorununun kaynağında kuraklık dışında ne var?

60’lı yıllarda Türkiye’nin sulanabilir tarım alanı 1.3 milyon hektarken şu anda 6.5 milyon hektar. Beş kat artış müthiş bir artış. O zamanki sanayi ile bugünkü sanayi de bir değil. Bütün sanayi su kullanıyor.

Ergene havzasında 2 binden fazla fabrika var ve bütün Ergene’yi, bütün tarım alanını mahvettiler. Büyük sorunlarımız bunlar. Kirlilik en büyük sorunumuz.

Bütün nehirlerimiz Küçük Menderes, Büyük Menderes, Gediz Nehri ve Ergene Nehri dördüncü dereceden kirli. Zehir akıyor. Geçenlerde Gediz’e gittik, çiftçiler dediler ki su o kadar kötü ki pamukta verimlilik 600 kg’dan 300 kg’a düştü. Yarı yarıya. Denizli’de köyümdeki bazı tarlalarda hiç pamuk çıkmadı biliyor musunuz? O kadar gübre at, sür… Ot yok, ot. Sanayinin hiç arıtmadan sulama kanalına bıraktığı o zehirli sular yüzünden. Türkiye’nin asıl sorunları bunlar. Kuraklık gelip geçici, bir sorun değil. Bu tarlalara verdiğimiz sudaki ağır metaller kalıcı, uzun yıllar canımıza ot tıkayacak bunlar.

Küresel ısınma dönemlerinde her bir derece sıcaklık artışı, yağışı yüzde iki artırır. Sıcaklık demek yağış demektir. Ama nüfusumuz 45 yılda bir yüzde yüz artıyor. O yağış nüfus artışının ihtiyaçlarını karşılamaz.

Su potansiyeline göre ürün yelpazesi planlanmalı

- Planlı tarım kararı alındı ama pratikte henüz pek uygulanmıyor.

Bütün ülkeler uyguluyor. Mesela Amerika’da kasım ve aralık aylarında hesap yapılmaya başlanır. Bu deniz suyunun sıcaklığıdır. Deniz suyu ne kadar çok ısınırsa ve sıcaklık ne kadar çok derine giderse, bir yıl sonra o kadar çok yağmur yağar. Jeolojik oşinograflar bunu saptarlar, bir yıl sonra ne yağacağını söylerler. Tarım Bakanlığı o yıl kaç ton patates, kaç ton buğday, kaç ton pamuk ihtiyacı var, hangi ülkeye ne kadar ihracat yapılacağı dahil planlar. Ziraatçılara verir listeyi, ben bunları bunları istiyorum, der.

Türkiye’de 25 havza var. Her bir havza için ayrı ayrı su potansiyeli hesaplanır ve ziraatçılara bu veriler verilir. Devletin bürokratları der ki ziraatçılara bana şu kadar buğday lazım, bana şu kadar pamuk lazım. Ziraatçı da tohumuna kadar bunun planını yapar.

56 MİLYON TONUN YARISI NEDEN ÇÖPE ATILDI?

Amerika yılda yaklaşık 170 milyar dolarlık bir tarım ihracatı yapıyor. Çok ciddi rakam. Biz de 2020 yılında rekor kırdık tarım üretim rekorunu. 120 milyon ton. Küresel ısınmanın sağladığı bir avantaj bu. Bunun 56 milyon tonu yaş sebze meyve. Bu da şahane. Ama biz bu 56 milyon yaş sebze meyvenin 23 milyon tonunu çöpe attık. Dönemin Tarım Bakanı Pakdemir açıklamıştı.

Çünkü bizde plan program yok. Bir yıl önce patates para ettiyse hurra, herkes patatese hücum ediyor, soğansa soğana. Sonunda çöpe atıyoruz. Dışarıdaki ise Türkiye’nin atıyorum buğday üretiminin ve tüketiminin hesabını yapıyor, Türkiye bu yıl şu kadar ithalat yapar hesabıyla üretimini artırıyor.

Tarımın ve suyun planlanması çok çok çok önemli.

Barajlar kova değil bir anda dolmaz

Önümüzdeki yıl ciddi yağış bekliyorum. Çünkü kuraklığı yağış takip eder. Bu yıl son 52 yılın en kurak yıllarını yaşadık. 2008 yılı da son 50 yılın en kurak üçüncü yılıydı, 2009 yılı 60 yılının en yağışlı yılı oldu.

Ama yağışın hiçbir önemi yok. Önemli olan suyu kullanmasını bilmek. Her zaman için kenarda bir iki yıllık, üç yıllık rezerv suyumuzun olması lazım. Yeraltı sularını kullanmamamız lazım. En üst akiferden ya da ikinci akiferden su çekeceğiz.

Tahtalı Barajı’nın aktif doluluğu sıfıra yakın. Tahtalı’nın bitişiyle İzmir’in barajlarının hepsi bitmiş oluyor. Büyük yağmurlar gelecek, bizi kurtaracak hayali de kurmayalım. Bir yıl daha en azından su kesintileri devam eder İzmir’de.

İzmir’in yağmur ortalaması metrekareye 145-146 kilogramdır. Geçen yıl aralık ayında 196 kilogram gibi olağanüstü bir yağmur yağdı İzmir’e. Tahtalı Barajı ancak yüzde 1,5 yükselebildi. Barajlar öyle kova değil, bir anda dolmaz. 2026’nın nisan ayı ortasına kadar yağışlarla yüzde 15-20 arası dolarsa muhteşem ötesi olur. Mayıs’tan sonra yeniden boşalmaya başlar barajlar yavaş yavaş.

Her gün 600 bin metreküp suyu denize bırakıyoruz. ‘Efendim işte biz çok yeterli arıtamıyoruz’ deniyor. Arıtalım! Suda maliyetin önemi yoktur. Çünkü su yaşamdır! Alternatifi yok.

* * * * * * * * * * * * * * *

KAYNAK: https://www.aydinlik.com.tr/haber/prof-dr-dogan-yasar-anlatti-kuraklik-saati-doluyor-561849

* * * * * * * * * * * * * * *

Kuraklık Tehdidi / Cengiz Çakır

 Kuraklık Tehdidi / Cengiz Çakır

Kaynak: https://www.aydinlik.com.tr/koseyazisi/kuraklik-tehdidi-519219

Yazıya, açık sözlü Amerikalı bir bilim insanının eserinden alıntı ile başlayalım: “Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2009 yılında 1 milyardan fazla insanın yetersiz beslendiğini tahmin etmekte olup bu rakam 15 yıl önceki 800 milyon olan aç sayısına göre dramatik bir artıştır.” (Bkz 1. s.xıı)

“Besin fiyatları 2009’da düştü, 2010 ve 2011’de tekrar yükseldi. FAO’nun besin fiyatları indeksi 2011 yılının şubat, mart ve nisan aylarında önceki yirmi yıllık seviyenin üstüne çıktı. Besin fiyatlarındaki bu artışlar kısmen buğday ve pirinçteki maliyet artışlarının bir sonucuydu. 2011’in ilk üç ayında protestolar Orta Doğu’yu sarstı ve yaz boyunca devam etti. “Arap Baharı” ocakta Cezayir’deki besin ayaklanmaları ile başladı, kısa bir süre sonra bunu Tunus’taki protestolar izledi ki burada artan besin fiyatları önemli bir rol oynadı. İlaveten ABD’nin başlıca ithalatçıları olan Mısır ve Yemen’de önemli politik ayaklanmalar ve değişimler meydana gelmiştir.” (Bkz.1. s.xıı- xııı)

Bu hafta izlediğim bir bilimsel toplantıda FAO Türkiye Temsilci Yardımcısı tarafından dünyada açlık çeken insan sayısını 2024 yılı itibarıyla 757 milyon kişi olduğu belirtilmiştir. Yani yoksullar cephesinde değişen bir şey yok.

DOĞAN YAŞAR HOCA

“Dünyanın bir numaralı iş kolu tarımdır ve hep öyle kalacaktır.”

“Dünyanın en önemli doğal kaynağı sudur.”

“Ekonomik kriz varsa kuraklık var demektir.”

“Dünyada ilk baraj 6 bin yıl önce Jawa adasında yapılmıştır.”

“Anadolu’da ilk baraj 3 bin 250 yıl önce Hititler tarafından yapılmıştır.”

“Dünyada savaşların ve göçlerin ana nedeni soğuma sonucu oluşan kuraklıktır.”

“Gılgamış Destanı’ndan yani dünyada tarihin yazılmaya başlandığı 4 bin 700 yıldan bugüne kadar yapılan 15 bin savaşın/ göçün/ çatışmanın ana nedeni soğuma, yani kuraklıktır.”

“Dünyadaki tüm savaşların ve ekonomik krizlerin ana nedeni kuraklıktır. Kuraklık su ve gıda kıtlığına yol açar.” demektedir.

SOMUT ÖRNEK

“2021 yılının Ocak ayında bir ton kömür 60 dolar, bir varil petrol 25 dolar, doğal gazın tonu 120 dolardı. Dünya gıda indeksi 2014-2016 yılları ortalamasının yüzde 70’i düzeyinde idi.

Kış ayları olan ocak, şubat ve mart ayları soğuk ve kurak geçmiştir. Parası olan Avrupa ülkeleri bu ürünleri kapışmaya başlamıştır.

2021 yılı nisan ayından sonra; kömür 400 dolara, petrol 100 dolara, doğalgaz 1400 dolara çıkmıştır.

Dünya gıda indeksi yüzde 200 seviyesine ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırmıştır.

Türkiye’de bir önceki yılda 370 bin ton olan balık avı yüzde 32 azalarak 250 bin tona düştü.

Barajların boşalması nedeni ile, 2021 yılında 55 milyar dolar olan enerji ithalatımız 2022’de 97 milyar dolara çıkmıştır.”

SOĞUK HAVA KURAKLIĞA YOL AÇAR

İklim verilerinin dönem ortalamasından sapma durumu anomali olarak tanımlanmakta ve sıcaklık ölçü birimi olarak santigrat derecesinin (C0) yüzde biri kullanılmaktadır. Yirminci yüzyılı kapsayan zaman diliminde sıcaklık ortalamasının altında ve üstünde olan sapmalarla, metrekareye düşen günlük yağışlar arasında çok yakın bir ilişki ve paralellik vardır. Sıcaklık azalınca yağışlar da azalmakta, sıcaklık ortalamanın üzerine çıktıkça yağışlar artmaktadır. Yüzyıl boyunca dünya sıcaklık ortalaması yarım derece artmış, buna paralel olarak yağışlar da günde 11 milimetre artmıştır.

Aynı şaşırtıcı paralellik İzmir sıcaklık ortalaması ile yağışlar arasında da görülmektedir.

Sıcaklık ile ağaç başına zeytin verimi ve avlanan hamsi miktarı arasında da paralellik olduğu görülmektedir.

SONUÇ

“Müsilajdan depremlere, yangından sellere kadar her şeyin sorumlusu saydığımız küresel ısınma aslında bolluk ve bereket demektir.” Korkulacak olan ısınma değil, kuraklığa yol açan soğumadır. Yaklaşık 10 yıllık dönemler halinde sıcak ve serin dönemler birbirini izlemektedir. 1950, 1960, 1970, 1980, 2002, 2008, 2011, 2021 tarihleri Türkiye’de köklü değişimlerin olduğu zamanlardır. Bunların çoğu soğuma ve kıtlık dönemleriyle çakışmaktadır. 2030’lu yıllar soğuma dönemidir, önlem almazsak gıda krizi ve pahalılık kapımızı çalmaya devam edecektir.

Çalışmalarından yararlandığım değerli yazarlara çok teşekkür ederim.

1) Bill Winders,The Politics Of Food Supply: U.S. Agricultural Policy in the World Economy, Yale University Pres New Haven & London Paperback, 2012.

2) Doğan Yaşar, Su ve Tarım, Dünya Su Günü dolayısıyla yapılan 21 Mart 2025 tarihli sunu.

* * * * * * * * * * * * * * *

KAYNAK: https://www.aydinlik.com.tr/koseyazisi/kuraklik-tehdidi-519219

Sıcaklık verimlilik demektir / Rabianur Ağar

Sıcaklık verimlilik demektir / Rabianur Ağar

Dünya, aniden gelen yoğun sıcaklarla yaz mevsimine giriş yaptı. Mevsim normallerinin üstünde yaşanan sıcaklık, dünyayı ve Türkiye’yi nasıl etkileyecek? İklimbilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar anlattı

Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığının açıklamasına göre sıcaklık 3 ila 8 derece mevsim normallerinin dışında artış gösterdi. Bakan Mehmet Özhaseki sosyal medya hesabından vatandaşları, “Sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte, Meteoroloji Genel Müdürlüğümüzün verileri uyarınca; yaşlı ve kronik rahatsızlığı olan vatandaşlarımızın dikkatli ve tedbirli olmalarını istirham ediyorum. Ülkemizin akciğeri olan ormanlarımızda herhangi bir yangın meydana gelmemesi için vatandaşlarımızın duyarlı hareket etmelerini bekliyorum.” şeklinde uyardı.

Haziran ayına sıcak başladık. Peki Türkiye ve dünya, ani artış gösteren sıcaklardan endişelenmeli mi? İklimbilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, mevsim normallerinin üstünde yaşanan sıcaklıktan korkulmaması gerektiğini söyledi. Yaşar, sıcaklığın beraberinde yağış getirdiğinin altını çizdi. Yaşanan sıcaklık ne kadar bunaltıcı olsa da tarımı büyük oranda iyi etkilediğini vurguladı.

SÜPER EL NİNO DEVAM EDİYOR

Prof. Dr. Yaşar, ‘Süper El Nino’nun etkisinin hala devam ettiğini söyledi ve şu ifadeleri ekledi:
“4 Temmuz 2023'te Dünya Meteoroloji Örgütü, 'Süper El Nino' geliyor diye duyurmuştu. Süper El Nino, deniz suyunun çok daha fazla ısınması demektir. Söyledikleri doğru çıktı. Deniz suyu, okyanusta yaklaşık iki derece daha ısındı. Bunlarla beraber şimdi hava sıcaklığı çok arttı. Süper El Nino, yaklaşık bir yıl sürer. Bu süreci yavaş yavaş tamamlıyoruz. Hatta 4 Temmuz 2023'te Süper El Nino geliyor dendikten sonra İzmir'de 23 Temmuz'da rekorlar kırıldı. Deniz suyunun derecesi 32.7'ye yükseldi. Arkadan da zaten son 43 yılın en sıcak temmuzunu yaşadık. Zaten bütün kışı da ılık geçirdik.”

‘SICAKTAN DEĞİL SOĞUKTAN KORKALIM’

Sıcaklığın beraberinde yağışı getirdiğini söyleyen Prof. Dr. Yaşar, sıcaktan korkmamak gerektiğini şöyle anlattı:

“Tabi pek farkında değiliz ama Türkiye de çok güzel yağış aldı. Bakın sıcaklık demek yağış demektir. Sıcaktan korkmayalım soğuktan korkalım. Bu kış Ege Bölgesi'nin güneybatısındakiler dışındaki bütün kentler, çok güzel yağış aldı. Barajlar da bayağı yükseldi ve enerjimiz yeniden yüzde 14'lerden yüzde 28'lere çıktı. Bu çok ciddi bir enerji avantajıdır. Parasal olarak da ülkemizi rahatlatır. Ankara ve İstanbul'da zaten barajlar dolu. Süper El Nino ile sadece Türkiye'de değil dünyada da fazla yağış aldık. Dubai'de son 85 yılda en büyük yağışlar görüldü. Hala daha bazı yerlerde yağışlar devam ediyor. Sadece Doğu Asya'yı kötü etkiledi. Oraya kuraklık getirdi.”

‘ÜRETİCİLER BU HAVALARI BEKLİYORDU’

Sıcaklığın, daima verim getireceğini, kuraklığa çare olacağını söyleyen Prof. Dr. Yaşar şöyle konuştu:

“Türkiye'ye bu yıl sıcaklık erken geldi evet. Ama şöyle bir şey de var 'biz böyle sıcak görmedik' diyenler hatalı söylemlerde bulunuyor. Bunlar olağan şeyler. Mesela İzmir, 1982 yılında haziran sıcaklık rekorunu kırdı. 41.3 dereceyle kırmıştı. Ama şimdi günümüzde bütün bunlardan korku iklimi yaratıyorlar. Sıcaktan korkmayın. Sıcaklık verimlilik demektir. Mesela şimdi bu yıl kirazlar berbat, onu söyleyeyim. Pamuk da aynı durumda. Normalde pamuk dikimi 20 Nisan gibi yapılır. Ama hala daha insanlar pamuk dikmeye çalışıyorlar. Bunun sebebi de mayısta gelen serinlik oldu. Sıcak varsa tarım vardır. Sıcak varsa verimlilik vardır. Üreticiler bu sıcağı bekliyordu.”

SOĞUMAK KURAKLIK GETİRİR

Prof. Dr. Yaşar, soğuk havanın neden kuraklık getirdiğini de şöyle açıkladı:

“18 bin yıl önce buzullar erimeye başladığında dünya küresel ısınmaya girdi. 100 bin yılda bir dünya soğur ve ısınır. Dünya 18 bin yıldır ısınıyor. Zaman zaman soğumalar olur mu evet olur. 1992 yılında bir yanardağ patlaması oldu. Ne yağmur yağdı ne de başka bir şey vardı. Türkiye elektriği Bulgaristan'dan satın almak zorunda kaldı. 70'li yılların başı da çok fazla soğuktu. Biz İzmir'de temmuz ve ağustos ayında akşamüstü dışarıya kazakla çıkardık. Soğuma müthiş bir kuraklık getirmişti. Köyler arası su savaşı çıkmıştı. Neden soğumada kuraklık yaşadık? Buharlaşma olmadı. Buharlaşma olmayınca da yağmur da olmadı.”

60 YAŞ ÜSTÜNE UYARI

Şehirde yaşayan vatandaşlar için 18.00’a kadar evden çıkmayın uyarısı yapan Prof. Dr. Yaşar, su kullanımı için de önemli noktalara değindi:

“Şehirde yaşayanlar için tabi bu sıcaklar zor geliyor. Şehir insanı çok soğuğu da sevmez, çok sıcağı da sevmez. Hep der ki 'Havalar 25-28 derece olsun gezelim ama üşümeyelim. Şehirdeki insanlar bu sıcakta sokağa çıkmasın. Özellikle 60-65 yaş üstü vatandaşlarımız, kronik hastalar, tansiyon hastaları bu sıcakta dışarı çıkmasın. Sabah 10.00'dan akşam 18.00'a kadar çıkmayalım. Günün en sıcak saatleri 16.00'da ölçülür. Bunu dikkat ederek evde oturalım. Burada biz kendimizi rahatlıkla koruyabiliriz. Ama tarım için bu sıcaklıklar olmazsa olmaz. Ayrıca suyumuzu koruyalım. Su olmazsa devlet olmaz. Bu verimlilikte üreticinin suya çok ihtiyacı olacak. Buna özen gösterelim.”

* * * * * * * * * * * * *

Kaynak: https://www.aydinlik.com.tr/haber/hava-neden-cok-sicak-hava-sicakliklari-normal-mi-turkiye-kuraklasiyor-mu-hava-sicakliklari-artacak-mi-475619

* * * * * * * * * * * * *

İklim değişikliği eylem planı yayınlandı: Türkiye'nin sanayi ve tarımı tehlikede / Rabianur Ağar

İklim değişikliği eylem planı yayınlandı: Türkiye'nin sanayi ve tarımı tehlikede / Rabianur Ağar

Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı, 2024-2030 yılları kapsamındaki 'İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı'nı yayınladı. İklimbilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar Aydınlık’a değerlendirdi.

Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı, 2024-2030 yılları kapsamındaki "İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı"nı yayınladı. Kısa zamanda ses getiren planı, iklimbilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar Aydınlık’a değerlendirdi. Yaşar özellikle; emisyon ticareti, hayvancılık kaynaklı metan emisyonlarının azaltılması ve yutak alanların korunması maddeleri üzerinde durdu.
Avrupa Birliği (AB)’nin enerji azatlımı için Türkiye’ye baskı uyguladığını söyleyen Yaşar, İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı’nın en fazla sanayicileri zarara uğratacağını ve devletin sanayicilere yardım etmezse büyük bir iflasa yol açacağını söyledi. Sanayicilerin karşılaştığı bu yükün sebebi ise enerjinin azaltılması için teknolojik anlamda gelişmiş fabrikaların kurulması. Fakat Türkiye’de birçok fabrika, eski makinelerle üretim yapıyor…

AZ ENERJİYLE FAZLA ÜRÜN ÇIKARTACAK TEKNOLOJİ GEREK

İklimbilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, söz konusu eylem planının sanayicilere vereceği zararı şöyle anlattı:

“İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı bazı yönlerden yapılması gereken şeyler. Ormanların korunması, sulak alanların korunması gibi maddeler var buralar çok iyi. Burada enerji azaltılacak diyorlar. Mesela Japonya bir birim enerji kullanırken biz dört birim enerji kullanıyorduk. Bu da bizim fabrikaların ne kadar eski olduğunun bir göstergesiydi. Eylem planının hedefinde şu var, öncelikle sanayideki bütün bu cihazların teknolojisinin yenilenmesi. Mümkün olduğunca çok az enerjide çok ürün ortaya çıkartılması.”

‘AB KENDİ KAFASINA GÖRE DÜZENLEME YAPIYOR’

Planda yer alan emisyon ticareti kurulmasının sebebini anlatan Prof. Dr. Yaşar şunları söyledi:
“Avrupa Birliği, insan kaynaklı küresel ısınmanın var olduğu konusunda oldukça ısrarlı. AB, fosil yakıtlardan emisyon ticaretinin kurulmasını istedi. Bizim bu eylem planının içinde de var. Bu fosil yakıtlardan uzaklaşmak demek. Karbon fiyatlandırma mekanizmaları düzenlenecek. Yani karbon kullanılan malzemelere ek vergi gelecek.
“Avrupa Birliği buna başladı ama şunu da yaptılar, nükleer enerji ile doğalgaz enerjisini yeşil enerji olarak kabul ettiler. Oysa doğalgaz fosil yakıt, nükleer ise yenilenebilir bir enerji bile değil. AB enerji komisyonu arasında bir çatışma çıktı. Polonya gibi eski ülkeler kömür kullanıyor. Bunun yanı sıra Fransa'nın enerjisinin yüzde 80'i nükleerden gelir. Ondan dolayı kendi kafalarına göre bir düzenleme yapıyorlar. Böylece aldıkları karar doğrultusunda yalnızca kömür üretenlerden vergi alacaklar.”

VERGİ ARTMASIN DİYE YAPILIYOR

“Burada en çok Türkiye zarar görüyor. Çünkü bizim ana ticaretimiz AB ile. Biz, kurak dönemlerde fosil yakıtları kullanıyoruz. Böylece vergimiz çok artacak. Vergimiz artınca da ticaretimiz aksayacak. İşte bu meselenin önüne geçmek için emisyon ticareti kuruluyor. Yani artık bu meselelere inanmasak da yapacağız. Almanya sürekli Türkiye'ye fosil yakıtı indirin diyor. Ama yıl 2024 bizim yıllık fosil yakıtımız 550 milyon metreküp, Almanya'nın 850 milyon metreküp.”

PLAN HAYVANCILIĞI BİTİRMEYİ HEDEFLİYOR

Prof. Dr. Yaşar, Planda göze çarpan noktanın hayvancılık kaynaklı metan emisyonlarının azaltılması olduğunu söyledi. Yaşar hayvancılığın hedef alındığını belirterek şu ifadeleri kaydetti:

“Bu eylem planında enteresan bulduğum şey şu oldu: Hayvancılık kaynaklı metan emisyonların azaltılması. Ben burayı gerçekten hiç anlamadım. Yapay ete ve yapay süte geçiş yapmak için bunu yapıyorlar. Zaten üretimde büyük sorunlarımız vardı. Daha büyük bir sorun oluşacak. Bir de efendim bu hayvanlar gaz çıkartarak havayı ısıtıyorlar. Dünyada 8-9 milyar insan var, onlar da gaz çıkartıyor. Ne yapalım insanların yarısını da mı keselim? Bu çok saçma sapan bir durum.
“Türkiye'nin programında böyle bir maddenin yer almasını ben çok yadırgadım. Havaya atılan bütün gazların mutlaka bir kullanıcısı vardır. Yani siz havaya ne atarsanız o gaz bir canlı tarafından kullanılır. Doğanın kendi düzenidir bu. Yok hayvan gazı dünyaya zarar veriyormuş, yok böyle bir şey. Bu tamamen ticari!”

‘GÖLLER BÖLGESİ ÇÖLLER BÖLGESİNE DÖNÜŞTÜ’

Yutak alanların korunması yani Türkiye’nin yer altı ve yer üstü sularının korunması da söz konusu eylem planının maddeleri arasında. Prof. Dr. Yaşar bu maddeyle ilgili de şu bilgileri verdi:
“Dikkatimi çeken başka önemli konu da şu; 'İklim değişikliğini engellemek için yutak alanların korunması' yani sulak alanların korunmasından bahsediyorlar. Orman falan sanıyorlar ama yutak alanlar okyanuslar, denizler, göllerdir. Havadaki karbonun yüzde 95'ini bunlar çeker. Biz yutak alanların korunması lazım diyoruz ama göller bölgesini çöller bölgesine çevirdik. Yanlış tarım politikaları sebebiyle yutak alanlarımızı kaybediyoruz. Yutak alanlar gittikçe emisyon ölçeği de artıyor. Bilinçli gübre kullanımı sağlanması, doğayla uygun tarım ürünlerini üretmek lazım.”

1 KİLO ELMAYA 1 LİTRE SU

Prof. Dr. Yaşar, Türkiye’nin yanlış tarım politikası uyguladığını da hatırlatarak elma ile armudun sakladığı sırrı da şöyle açıkladı:
“Türkiye'de 25 tarım havzası var. Bu 25 havzasını Tarım ve Orman Bakanlığı her yıl yağışa ve su potansiyeline göre ürün belirlemek durumdadır. Örneğin geçen yıl İspanya; elma, armut gibi çok fazla su isteyen bitkileri yasakladı. Çünkü bu ürünler bir kiloya günde 1 litre su ister. İspanya elma, armut ağaçlarının kurumayacağı şeklinde su verilmesini istedi. Yani biz de 1-2 sene elma, armut yemeyebiliriz. Biz ne yaptık 2020 yılında, 4.3 milyon ton elma ürettik. Yani biz her gün 4.3 milyon ton su vermişiz bu elmalara. Bu suyun yüzde 80'ini yer altından vermişiz. Böylece yer altından verdikçe bu suyu bu kuyuların su kaynağı da göllerdir. Böylece göllerde de su kalmıyor. O sene biz 180 milyon dolar elma ihracatı yapmışız. Bunu gururlu bir şekilde söylediler ancak bunun özü şu, biz bedavaya su ihracatı yaptık. Adam kendi ülkesinde bunu üretmiyor. Dışarıdan elma, armut alıyor. Senden çok daha fazla kâr etmiş oluyor.”

* * * * * * * * * * * *

Kaynak: https://www.aydinlik.com.tr/haber/iklim-degisikligi-eylem-plani-yayinlandi-turkiyenin-sanayi-ve-tarimi-tehlikede-469108

* * * * * * * * * * * *

İklim değişikliği söylemiyle ekonomik savaş / PROF. DR. DOĞAN YAŞAR

 İklim değişikliği söylemiyle ekonomik savaş / PROF. DR. DOĞAN YAŞAR

28. ABD Başkanı Trump 2018 Kasımı’nda “Ben insan kaynaklı küresel ısınmaya inanacak kadar aptal değilim.” demişti.

Hemen ardından aralık başında da Beyaz Saray Sözcüsü, Almanya ve İngiltere’ye yönelik olarak “Küresel ısınmanın insandan kaynaklandığını artık ispatlayın.” ifadelerini kullanmıştı.

G7 ve diğer zengin ülkeler, zenginliklerini fosil yakıtlara borçludur. Hâlâ ciddi miktarda fosil yakıt kullanmaya devam ediyorlar. Küresel salgın döneminde G20 ülkeleri, enerjiye yatırdıkları 653 milyar doların 300 milyar dolarını fosil yakıtlara ayırmışlardır. Bu dönemde dünyada emisyon doğal olarak artmıştır. Üstelik nükleer ve doğalgaz yeşil enerji sınıfına sokulmuştur. Tüm bunlar ekonomik savaş olarak yapılmaktadır

KOLOMBİYA'DAN NİYE ÇOK KÖMÜR ALIYORUZ?

Tüm bunların başlangıcı 1997 yılında Japonya’nın Kyoto kentinde yapılan ve o dönemki ABD Başkanı Bill Clinton’un “Artık insan kaynaklı küresel ısınmaya dur diyeceğiz.” cümlesi ile ön imzaların atıldığı yıllara gider. Başkan Clinton, ABD’ye döndüğü an üniversitelerin “Biz 18 bin yıldan bu yana doğal olarak küresel ısınmadayız, insan kaynaklı küresel ısınmanın olduğunu kim söyledi?” çıkışları ile Kyoto bayrağını hemen bırakmıştı. Ancak Almanya ve İngiltere bu bayrağı alarak yeniden” insan kaynaklı küresel ısınma olduğunu” iddia etmeye başladı.

Fosil yakıtlara karşı olduğunu her fırsatta söyleyen ve sürekli olarak fosil yakıt kullanmayın tavsiyesinde bulunan Almanya, bize 2004 yılında Mersin’de anahtar teslimi bir termik santral hediye etmişti. Küçücük bir şartı vardı. Bu santralın kömürü Almanya’ya çok büyük borcu olan ve kömüründen başka satacak bir kaynağı olmayan Kolombiya’dan ithal edilecekti.

Ve neredeyse 20 yıldan beri kömürümüzün yaklaşık yüzde 40’ını bu ülkeden ithal ediyoruz. Bu sayede Almanya da Kolombiya’dan alacaklarını tahsil ediyor. Yine Almanya 2005 yılında karbon borsası kurulmasını ve her ülkeye bir kota verilmesini önermişti. Kotasını dolduramayan ülkeler emisyon haklarını zengin ülkelere satabilecekti. Her zaman şu soruyu sordum “Hiç dünyanın sonunu getirecek bir gazın borsası mı olur Allah aşkına?” Ve 2006 yılında İngiltere ve Almanya’nın sposorluğunda yapılan ve Oscar ödülü alan “Uygunsuz Gerçek” filminin gösterimi, İngiltere’de bilime aykırı olduğu nedeniyle mahkeme kararı ile yasaklanmıştı.

Büyük ülkeler işlerine geldiği zaman fosil yakıtları cici gaz, gelmediği zaman kötü gaz olarak adlandırmaktan vazgeçsinler ve eğer gerçekten insan kaynaklı küresel ısınma olduğunu iddia ediyorlarsa en azından bizim seviyemize düşürsünler.

KÜRESEL SALGINDA EMİSYONLAR ARTTI

Dünyada emisyonun yüzde 70 kadarını ABD ve Çin başta olmak üzere 10 civarında ülke atmaktadır. Yani eğer insan kaynaklı küresel ısınma olduğunu iddia ediyorlarsa, emisyonlarını bu ülkelerin indirmesi gerekir. Türkiye 2021 yılında 564 milyon ton emisyona sahip iken, bize 1997 yılından beri emisyonunuzu azaltın diyen ve aynı nüfusa sahip olduğumuz Almanya ise 850 milyon ton ile Türkiye’den çok daha fazla emisyona sahipti. Ve eğer gerçekten insan kaynaklı küresel ısınma olduğunu iddia ediyorsa, emisyonlarını önce Türkiye’nin seviyesine düşürmesi gerekmiyor mu? Çünkü bugün başta G7 ve diğer zengin ülkeler zenginliklerini fosil yakıtlara borçludurlar. Hâlâ ciddi miktarda, her ne kadar tersini iddia ediyorlarsa da, fosil yakıt kullanmaya devam ediyorlar. Özellikle 2021 yılında başlayan kuraklık nedeni ile Hidroelelktrik Santralleri (HES) barajlarının boşalması sonucu kömür 60 dolardan 400 dolara, doğalgaz 120 dolardan 2 binlere, petrol ise 25 dolardan 100 dolara fırlamıştır. Ve pandemi dönemindeki iki yılda G20’ler enerjiye yatırdıkları 653 milyar doların 300 milyar dolarını fosil yakıtlara ayırmışlardır. Ve bu dönemde dünyada emisyon doğal olarak artmıştır. Geçen yıl, Avrupa Birliği (AB)’nde yapılan toplantılarda başta Fransa gibi enerjisinin çok büyük çoğunluğunu nükleerden elde eden ülkelerin ısrarı ile nükleer enerji, yeşil enerji olarak kabul edilmiştir. Daha sonra doğalgaz da yeşil enerji olarak kabul edilerek, şu an AB’de kömür tek fosil yakıt olarak kalmıştır. Ve bundan sonra kömür ile üretim yapan ülkelere ciddi yaptırımlar ya da ek vergiler öngörülmektedir. Özellikle Çin gibi enerjisinin yüzde 55’ini fosil yakıtlardan sağlayan ülkeleri zor günler bekliyor. Tabiî ticaretini büyük oranda AB ile yapan Türkiye’yi de zor günler beklemekte. Halen iklim değişikliği konusunda bir kanun teklifi hazırlanmakta. Söz konusu bu kanun tamamen AB’nin istediği doğrultusunda hazırlanmıştır ki doğru bir karardır. Çünkü bu kanunların kabul edilmesi oradaki maddeleri hemen uygulamaya sokulacak anlamına gelmediğini 2009 yılında kabul ettiğimiz Kyoto Antlaşması'nda da gördük. Bu yıllarda emisyon indirme için kabul ettiğimiz bu antlaşmanın tam tersini yaparak emisyonumuzu arttırmıştık.

'KİM ARTIRIYORSA O İNDİRSİN'

Özetle, komik bir şekilde nükleer ve doğalgazın da yeşil enerji sınıfına sokulması tüm bunların tamamen ekonomik savaş nedeni yapıldığının göstergesidir. Gerek başarısızlıkla sonuçlanan ve onun devamı olan Paris İklim Antlaşmaları, aslında dünyanın şu ana kadar yapılmaya çalışılan gelmiş geçmiş en büyük ticaret antlaşmasıdır.

Geçen aylarda da Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Kim artırıyorsa o indirsin” diyerek -ki 2000’li yıllardan beri benim de söylediğim bir cümledir- bu konuda Türkiye’nin tavrını ortaya koymuştur. Ve yine 2021 yılı Nisan ayında ABD önderliğinde yapılan ve 40 ülke liderinin katıldığı toplantıda ABD 2050 yılında emisyonunu sıfıra, Çin de 2060 yılında sıfıra indireceğini, Türkiye ise çok daha mantıklı bir yaklaşımla 2030 yılında yüzde 21 gibi bir orana düşürebileceğini ifade etmiştir.

Yani diyoruz ki, büyük ülkeler işlerine geldiği zaman fosil yakıtları cici gaz, gelmediği zaman kötü gaz olarak adlandırmaktan vazgeçsinler ve eğer gerçekten insan kaynaklı küresel ısınma olduğunu iddia ediyorlarsa en azından bizim seviyemize düşürsünler.

ISINMADAN DEĞİL SOĞUMADAN KORKUN

İklim bilimciler oşinograflardır. Denizden alınan sediman ya da buzullardan alınan örneklerde çalışmalar yapılarak geçmiş hakkında tüm iklimsel değişimler saptanır. Her bir kuru gramda yaklaşık 400 bin fosilin incelenmesi ile geçmişte karadaki bitki örtülerine kadar tüm her şey saptanabilir. Benim doktora konum kısaca “Son 18 bin yıldaki iklimsel değişimlerdir” ve Ege Denizi'nden alınan sediman örnekleri ile yapılmıştır. Örneğin, 2004 yılında başta TRT olmak üzere katıldığım programlarda, 2007-2008’li yıllarda havanın soğuyacağını ve bu nedenle kurak bir dönem yaşayacağımızı ancak asıl kuraklığın 2020’den sonra geleceğini defalarca anlattım. Ve 2008 yılında sıcaklıkların düşüşü ile birlikte ciddi bir kurak döneme ve tüm dünyayla birlikte ekonomik krize girdik. Çünkü soğuma demek kuraklık demektir ve bu da ekonomik kriz demektir. Ve yine 2021 yılına geldiğimizde Mart ayında başlayan soğuma ile birlikte yağışlar kesildi ve Türkiye’de yüzde 26 olan HES elektrik üretimi yüzde 12’lere gerileyince fosil yakıtlara yönelmek zorunda kaldık. Yalnızca biz değil tüm dünya fosil yakıtlara yöneldi. Bir anda kömür fiyatları 7’ye, petrol 4’e ve doğalgaz da 120’den 2 bin dolarlara kadar fırladı. Ve hemen ardından tarımda da büyük verimlilik kaybı oldu. Dünya gıda indeksi tüm zamanların rekorunu kırdı. Özetle ısınmadan değil soğumadan korkulur.

Ayrıca küresel ısınma dönemleri yağmur çağlarıdır ve üretimin bol olduğu yıllardır. Örneğin 1970-1979 arası yıllık ortalama yağış 609 kilogram iken ısınmanın şiddetlendiği 2010-2019 arası 630 kilograma çıkmıştır (MGM). Yani küresel ısınma küresel kuraklık getirir demek hurafedir. Dünyanın yazılı tarihe geçtiği Gılgamış’tan günümüze geçen 4 bin 700 yılda çıkan 15 bin savaş, çatışma, göçün gerçek nedeni soğuma sonucu oluşan kuraklıklardır. İklimler, ortalama onar yıllıktan başlayarak milyonlarca yıllık dönemler halinde değişim gösteren ve dolayısı ile dünyada başta su olmak üzere, tarım, balıkçılık ve enerjiyi kontrol eden doğa olaylarıdır. Söz konusu bu değişimlerin ana nedenleri ise levhaların hareketi, dünyanın dönüş parametreleri ve güneşten gelen enerjideki değişimlerdir. Tüm bu değişimler, iklimlerin gerek uzun gerekse kısa dönemler içerisinde, kurak ve yağışlı döngüler halinde değişim göstermesine neden olurlar. Bu döngülerden en kısa sürelisi, ortalama 15-20 yıl civarında olup, bu sürenin 7 ile 10 yılı yağışlı (bölgesel ortalamaların üzerinde) ve 7 ile 10 yılı da kurak (bölgesel ortalamaların altında) olarak geçmektedir.

SONUÇ

İklimler sürekli ısınma ve soğuma döngüleri halinde hareket eden doğa olaylarıdır. Bu ısınma-soğuma döngüleri sonucu oluşan iklim değişiklikleri ise başta su olmak üzere, tarım, balıkçılık ve enerji konularında insan yaşamını doğrudan pozitif ya da negatif yönde etkilerler. Isınma dönemlerinde verimliliğin arttığı soğuma dönemlerinde ise azaldığı ve soğuma dönemlerinin insan yaşamını hep olumsuz etkilediği görülmektedir. Tüm bu değişimleri avantaja dönüştürebilmek için yapılması gerekenler aşağıda sıralanmıştır:

1- Tarım için gerekli suların barajlardan tarlalara kapalı sistemle ulaştırılması ve tarlalarda damlama/yağmurlama sulama sistemine geçilmesi gerekir. Çünkü gelişmiş ülkelerde suyun yüzde 40’ı tarımda kullanılırken Türkiye’de bu oran vahşi sulama nedeni ile yüzde 80 gibi devasa boyutlardadır. Vahşi sulama aynı zamanda verimli tarım topraklarında erozyona neden olmaktadır.
2- Yeraltı suları kesinlikle kontrol altına alınmalı ve zorunlu haller dışında en üst akiferden su kullanımına izin verilmelidir.
3- Tarım ürün desenleri, iklimsel değişimlere göre, devlet tarafından belirlenmelidir.
4- Su kullanan sanayi, tarım alanları dışındaki suyun bol olduğu bölgelere yönlendirilmelidir.
5- Yeraltı barajlarının planlanması şarttır.
6- Şehirlerde kanalizasyon sistemleri ile yağmur suyu sistemleri ayrılmalı ve toplanan yağmur suları yeniden barajlara ya da yapılacak olan göletlere yönlendirilmelidir.
7- Arıtma tesislerinden arıtılan sular tarımda kullanılmalıdır.
8- Şehir şebekelerinde kayıp kaçak oranları düşürülmeli ve sular çok daha dikkatli kullanılmalıdır. Örneğin ABD, Pinatubo yanardağının patlaması sonucu sıcaklığın 0,5 derece gibi düşmesi nedeni ile artan 1992 kuraklığında rezervuarlarını 1,5 litre kadar küçültmüştür.

* * * * * * * * * * * *

Kaynak: https://www.aydinlik.com.tr/haber/iklim-degisikligi-soylemiyle-ekonomik-savas-iklim-kanunu-417899

* * * * * * * * * * * *

El Nino gidiyor La Nina geliyor! Uzman isim uyardı / Nurullah Aydın

 El Nino gidiyor La Nina geliyor! Uzman isim uyardı / Nurullah Aydın

Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar açıkladı. El Nino gidiyor La Nina geliyor. İşte konu hakkında merak edilenler...

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar, okyanusların çok ısınması anlamına gelen El Nino'nun halen devam ettiğini ancak yavaş yavaş etkisini kaybettiği belirtip, "Bunun arkasından 'La Nina' gelecektir ve soğumaya dönüş olacaktır" dedi.

Meteoroloji 2'nci Bölge Müdürlüğü Tahmin ve Erken Uyarı Merkezi tarafından yapılan açıklamada, mevsim normalleri civarında seyreden hava sıcaklıklarının, Ege Bölgesi genelinde artarak, 5 Haziran Çarşamba gününe kadar kıyı kesimlerde mevsim normallerinin 1 ila 3 derece, iç kesimlerde ise 4 ila 8 derece üzerine çıkması beklendiği bildirildi. İl merkezlerinde görülecek en düşük ve en yüksek hava sıcaklıklarının İzmir'de 31-35, Aydın'da 36-41, Çanakkale'de 29-35, Balıkesir'de 34-40, Manisa'da 35-41 derece olacağı belirtildi.

'SICAKLARDAN KORKMAYACAĞIZ'

Bu yıl mayıs ayında havaların biraz serin geçtiğine dikkat çeken TÜBA Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar, "Özellikle tarımla uğraşanlar yeteri kadar sıcak olmadığı için şikayetçi. Ama şu an yeniden toparlandı, sıcaklıklar başladı. Sıcaklığın artması tarım ile uğraşanlar açısından çok güzel bir haber. Rekorlar kırılır mı? Mesela İzmir'de haziran rekoru 44.3 derece. Bu rekorun kırılacağını pek sanmıyorum. Belki Aydın çok daha sıcak olabilir ki zaten Türkiye'nin 2'nci en sıcak ilidir. İzmir ve diğer bölgeler yaklaşık 31-35 arası verirken, Aydın 41 gibi sıcaklar veriyor" diye konuştu.

"Sıcaklardan korkmayacağız" diyen Prof. Dr. Yaşar, "Sıcaklık arttıkça tarım ürünleri artar, yağışlar da artar, keyif de artar. Ancak, bizler, biraz sıcaklardan etkileniriz. Çok sıcaklarda özellikle saat 10.00 ile 17.00 arasında yaşlılar, tansiyon hastaları dışarı çıkmamalı. İşleri varsa da bu saatler dışında ayarlamalılar. Sağlık açısından kendimizi koruduğumuz sürece sıcaklıkların avantajı çok büyük" ifadelerini kullandı.

'YAVAŞ YAVAŞ HAVA SICAKLIKLARI TEKRAR NORMALE DÖNECEKTİR'

Geçen sene 'Süper El Nino' yaşandığını hatırlatan Prof. Dr. Yaşar, "Hala onun etkileri devam ediyor. 'Süper El Nino' okyanusların çok çok ısınması demek. Deniz suyu yaklaşık 2 derece kadar ısındı. Bu nedenle havalar çok sıcak geçti. Mesela geçtiğimiz nisan ayı 4.3 derece ile ortalamaların üstünde geçti. Yaklaşık olarak 16.3 derecelere çıktı ki Türkiye'de nisan ortalama sıcaklığı 12 derecelerdedir. Olağanüstü sıcak geçti ama artık 1 yıla yaklaşıyoruz 'Süper El Nino' yavaş yavaş etkisini kaybediyor. Bunun arkasından 'La Nina' gelecektir. Şu anda bu sıcaklığa aldanmayalım. Yavaş yavaş hava sıcaklıkları tekrar normale dönecektir. Bu yaz sıcaklık rekorları kırılabileceğine pek katılmıyorum. 'Süper El Nino' devam ederse olabilir ama büyük ihtimalle 'La Nina' yani soğumaya dönüş olacaktır" dedi.

‘ÇOK SICAK DÖNEMLERİN SONUNA GELİYORUZ’

Prof. Dr. Yaşar, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Geçtiğimiz sene Dünya Meteoroloji Örgütü 4 Temmuz'da 'Süper El Nino olabilir' diye bir uyarı yapmıştı ki zaten gerçekleşti. Hatta 23 Temmuz'da Türkiye'de, İzmir'de 32.3 ile deniz suyu sıcaklık rekoru kırıldı. Çok ciddi bir rakam. Bu yıl şu anda herhangi bir şey yok. Hatta serin bile gidiyor. Şu an denize gidenler 'Üşüyoruz' diyorlar. 

Evet bu doğal bir şey. Yani artık 'Süper El Nino'nun yani çok sıcak dönemlerin sonuna geliyoruz. Yeniden mevsim normaline doğru bir hareket başladı. Büyük olasılıkla 'La Nina' başlayacaktır, hava soğuyacaktır."

* * * * * * * * * * * * * *

Kaynak: https://www.aydinlik.com.tr/fotogaleri/el-nino-gidiyor-la-nina-geliyor-uzman-isim-uyardi-475083

* * * * * * * * * * * * * *